Dr K. P. Skowroński

                                Filozofia kultury (na kierunku filozofia). 30 godzin wykładów

 

Kurs jednosemestralny dla studentów filozofii. Zajęcia poświęcone są zapoznaniu słuchaczy z wybranymi koncepcjami filozofii kultury (aksjologiczne, społeczne, semantyczne, teologiczne koncepcje kultury, kultura jako aktywność duchowa) oraz analizie podstawowych problemów współczesnej filozofii kultury: symbole, cielesność, władza, relatywizm kulturowy i inne. 

 

 

1. Specyfika filozofii kultury względem nauk o kulturze. Definicje kultury. Wrażliwość na kulturę.

 

--Przedmiot badań filozofii kultury. – Koncepcje kultury i wynikłe z nich definicje kultury. –Wrażliwość na kulturę w świetle pluralizmu postaw wobec kultury. -- Kto to jest „człowiek kulturalny”? –Zagadnienie uwarunkowania kultury. Więcej

 

2. Aksjologiczne koncepcje kultury. Elzenberga filozofia kultury

 

--Arete, --Kalon, --Kalokagatia, --Dignitas, --Stoicy (Seneka, Epiktet). -- Neo-kantyzm badeński, --Fenomenologia (M. Scheler, N. Hartmann) --Kulturotwórcza doniosłość podziału wartości na względne i bezwzględne. – Elzenberga filozofia kultury. –Inne aksjologiczne koncepcje kultury: Ingarden, Stróżewski. – Powinowactwa i różnice koncepcji aksjologicznych i teologicznych. Więcej

 

3. Społeczne koncepcje kultury. Etnocentryzm Rorty’ego

 

--Specyfika społecznych koncepcji kultury. –Socjologizm (Durkheim). –Marksizm. –Pragmatyzm i neopragmatyzm amerykański –Zagadnienie społecznych uwarunkowań kultury. –Konsekwencje aksjologiczne. –Etnocentryzm Rorty’ego. Więcej

 

4. Semantyczne koncepcje kultury. Symbolika architektury wg U. Eco

 

--Kultura jako system znaków. –Architektura jako system znaków wg. U. Eco. –Symboliczna funkcja architektury. –Treści ideowe architektury. –Język gotyku. –Symbolika katedry gotyckiej. –Budowle zdesymbolizowane. –Rozszczepienie semantyczne. Więcej

 

5. Kultura jako aktywność duchowa (Gombrowicz)

 

--Cycerońskie rozumienie kultury (jako uprawa umysłu). –Aktywność duchowa w filozofii literackiej. –Dzienniki filozoficzne. –Gombrowicz: literatura jako „narzędzie walki o byt duchowy”. Więcej

 

6. Kultura i symbole. Koncepcja animal symbolicum E. Cassirera

 

--Kant i inspiracje dla filozofii kultury. --Neo-kantyzm. –Antynaturalistyczne rozumienie kultury. –Spór naturalizmu z antynaturalizmem w obszarze filozofii kultury. –Kultura jako jedyna i nieuchronna rzeczywistość ludzka. –Świat form symbolicznych wg. Cassirera. –Animal symbolicum. –Esej o człowieku. Wstęp do filozofii kultury. –Język, mit, religia, sztuka, nauka, historia. Więcej

 

7. Strukturalizm Levy-Straussa

 

--Mit i interpretacje mitu: funkcjonalna, psychoanalityczna, symboliczna, strukturalistyczna. –Koncepcja Levy-Straussa. – Struktura mitu. – Związki między językoznawstwem (fonologią) a naukami społecznymi. –Sposoby zawierania małżeństw. –Antropologia strukturalna. Więcej

 

8. Kultura wysoka i kultura niska (koncepcje pragmatyzmu amerykańskiego)

 

--Polityczno-społeczne uwarunkowania kultury wysokiej w Europie. –Uwarunkowania kultury amerykańskiej. –pop kultura jako artykulacja demokratyzmu kultury amerykańskiej. –Konwencjonalny charakter podziału na kulturę wysoką i niską wg. Shustermana. –Relacje między stosunkami społecznymi a estetyką. –Między polityką a kulturą. Więcej

 

9. Relatywizm kulturowy i wielokulturowość (Kołakowski)

 

--Czym jest relatywizm kulturowy? –Gł. reprezentanci relatywizmu kulturowego: sofiści, Montaigne, Herskovitz, Rorty. –Relatywizm kulturowy a uniwersalizm aksjologiczny. –Stanowisko reprezentantów Szkoły Lwowsko-Warszawskiej (Tatarkiewicz, Witwicki, Ossowska). –Stanowisko L. Kołakowskiego („Złudzenia uniwersalizmu kulturowego”) i jego specyfika. –Problem tolerancji. –Europocentryzm. Więcej

 

10. Kultura i cielesność. Koncepcja bio-władzy Foucault. Somaestetyka Shustermana

 

--Znaczenie problemu: ciało-dusza. –Koncepcje i modele cielesności (ciało jako więzienie duszy u Pitagorejczyków, ciało jako mechanizm u La Mettrie, ciało wg. koncepcji behawioryzmu (Watson), ciało wg. behawioryzmu społecznego (G. H. Mead)). --Ciało jako przestrzeń sporów antropologicznych. –Zagadnienie zmysłowości w kulturze. –Estetyka ciała. – Odmienne rozumienie piękna ciała. --Koncepcja bio-władzy Foucault. –Ekskluzja. --Relacja między politycznością a seksualnością. –Feminizm. – Somaestetyka Shustermana. Więcej

 

11. Kultura ciała. Filozofia sportu i kultury fizycznej.

 

–Co to jest kultura somatyczna? –Rola kultury fizycznej. –Kulturowe aspekty sportu. –Modele kultury fizycznej (estetyczny, hedonistyczny, ascetyczny, higieniczny, sprawnościowy, agonistyczny). –Santayana: „Sport jest liberalną formą wojny, pozbawioną przemocy i okrucieństwa”. –Idea Olimpizmu i jej znaczenie w kulturze. –Moralność w sportach walki (boks). –Kultura wolnego czasu. –Teatralizacja widowisk sportowych. Więcej

 

12. Przejawy amerykanizacji w kulturze polskiej i europejskiej

 

--Definicja amerykanizacji. –Amerykanizacja na przykładzie Kanady anglojęzycznej. –WASP. –Melting Pot. –Amerykanizm. –Rola języka angielskiego w kulturze współczesnej. –Stereotypy kulturowe na przykładzie kulturowych relacji amerykańsko-polskich. –Czym jest Macdonaldyzacja społeczeństwa? Przejawy amerykanizacji w Polsce: językowe, obyczajowe, kulinarne, medialne, odzieżowe, aksjologiczne. –Kultura supermarketu. –Lalka Barbie i promocja modelu piękna. Więcej

 

13. Kultura obrzeży. Problem prowincjonalizmu

 

--Aksjologiczny wymiar prowincjonalizmu (Gombrowicz: „wszystko, co powiemy, jest biedne i bose”). –Historyczne źródła prowincjonalizmu („Pogranicze”, „Obrzeże”), --Kim jest prowincjusz? (brak własnych kryteriów wybitności), --Kim jest snob? (Gombrowicz: „snob jest zarozumiały nie w poczuciu własnej wartości, lecz dlatego, że zna kogoś, kto wartość posiada).Więcej

 

14. Kultura ponowoczesna. Koncepcja Lyotarda

 

--Nietzsche i przewartościowanie wszystkich wartości. –Relatywizm i zakwestionowanie pewności. –Awangarda (zwłaszcza kubizm, dadaizm, ekspresjonizm i surrealizm), --Przygodność i przypadkowość, --mgławicowa wizja społeczeństwa (wielość dyskursów i gier językowych) --Kryzys Wielkich Metanarracji wg. Lyotarda. –Wiedza a władza, –Denacjonalizacja moralności i procesy estetyzacji, --Kondycja ponowoczesna. Więcej

 

15. Kultura a natura. Naturalizm i antynaturalizm. Kultura wobec zagadnień ekologicznych

 

--Relacja między kulturą i natura: problemy metodologiczne, --Definicja naturalizmu (człowiek jest częścią przyrody i podlega jej prawom), --Znaczenie antynaturalizmu. –Relacje między człowiekiem a światem zwierząt. –Peter Singer i zagadnienie wyzwolenia zwierząt. Więcej

 

Literatura:

 

E. Cassirer, Esej o człowieku. Wstęp do filozofii kultury

U. Eco, Nieobecna struktura

M. Foucault, Historia Seksulaności

L. Kołakowski „Złudzenia uniwersalizmu kulturowego”

C. Levi-Strauss, Antropologia strukturalna

J-F. Lyotard, Kondycja ponowoczesna

 

 

Literatura dodatkowa, tylko dla zainteresowanych (nieobowiązkowa):

 

H. Elzenberg, Z filozofii kultury, 1991

G. Gierszewski, Kultura – moralność – względność. Doktryna relatywizmu kulturowego M.J. Herskovitsa, Poznań 2000

G. Godlewski i in. (red.), Antropologia kultury, Warszawa 2005

D. Jaszewska, Nasza niedojrzała kultura. Postmodernizm inspirowany Gombrowiczem, 2002

M. Kępiński, Mit, symbol, historia, tradycja. Gombrowicza gry z kulturą, 2006

J. Kmita, Kultura i poznanie, 1985

M. Ossowska, Socjologia moralności. Przegląd zagadnień, 1986

H. Perkowska, Postmodernizm a metafizyka, 2003

 

Literatura autorska (nieobowiązkowa, tylko dla zainteresowanych)

Prace dr Skowrońskiego nt filozofii kultury

„Uniwersalizm aksjologiczny wobec relatywizmu kulturowego". W: Sztuka życia, zasady dobrego wychowania, etykieta. O zmienności obyczaju w kulturze. Stromata Anthropologica, tom 4 (Opole, 2008), red. K. Łeńska-Bąk, M. Sztandara, ss. 11-27

„Amerykanizacja polskiej kultury kulinarnej. Przegląd zagadnień. W: Pokarmy i jedzenie w kulturze. Tabu, dieta, symbol. Red. K. Łeńska-Bąk. Stromata Anthropologica, tom 2 (2007), ss. 361-381

“American Heritage as a Source of Values.” W; Transactions of the Charles S. Peirce Society: A Quarterly Journal in American Philosophy, Spring, 2005, Vol. XLI, No. 2, ss. 367-394

“Santayana and the Problems of Americanization.” W: Transactions of the Charles S. Peirce Society: A Quarterly Journal in American Philosophy, Winter 2004, Vol. XL, No. 1, ss. 107-134.

„Elzenberg – w poszukiwaniu podstaw kultury”. Odra, 6/1996, ss. 119-120.