Filozofia sportu i kultury fizycznej

                                   (zagadnienia poruszane na wykładzie)

 

 

1. Filozoficzne zainteresowanie sportem i kulturą fizyczną uzasadniają etyczne, estetyczne, społeczno-polityczne oraz antropologiczne aspekty sportu z jednej strony oraz, z drugiej, wzrost znaczenia sportu w życiu społecznym oraz emancypacja ciała i cielesności w kulturze współczesnej. Sport jest bowiem ważną częścią kultury somatycznej.

 

Wielowiekowa dyskredytacja sportu i kultury fizycznej w filozofii europejskiej wiązała się z silnie intelektualistycznym i racjonalistycznym charakterem filozofii; dbano zatem bardziej o rozum raczej niż ciało. Niektóre obecne tendencje w ramach filozofii (pragmatyzm Deweya, neopragmatyzm Shustermana, poststrukturalizm Foucaulta, feminizm) dostrzegają większą rolę ciała i cielesności.

 

--- Sport jako ważna część pop-kultury; wielka popularność sportu i społeczne znaczenie spektaklów sportowych, takich jak: Olimpiada, Liga Mistrzów, Mistrzostwa Świata.

 

--Uprawianie sportu, wg. Karty Olimpijskiej, jest jednym z praw człowieka, natomiast Olimpizm jest uznawany jako filozofia życia.

 

---Społeczny wymiar sportu; np. tworzenie nowych (licznych) wspólnot fanów i kibiców, zwłaszcza wobec sportowych widowisk masowych (np. najbardziej masowo oglądane wydarzenia w TV to widowiska sportowe: np. otwarcie Olimpiady w Pekinie w 2008 oglądało 1. 2 mld telewidzów; występy pływaka M. Phelpsa  na tejże olimpiadzie oglądało bezpośrednio 40 mln Amerykanów). Sport jako emancypacja społeczna (np. status piłkarza w Ameryce Łacińskiej).

 

---Ideologia sportu. Problematyka społeczna i polityczna obecna w spektaklach sportowych wraz z przesłaniem, jakie niesie sport (np. Wojna Futbolowa w 1969r.; ideologiczne znaczenie spotkań piłkarskich między Realem Madryt a FC Barcelona w czasie dyktatury gen. Franco w Hiszpanii; mecz między reprezentacjami USA i Iranu na mistrzostwach świata w 1998r.; mecze między NRD-RFN, Polska-ZSRR; znaczenie sportu w krajach nie-demokratycznych, np. w hitlerowskich Niemczech i krajach komunistycznych w przeszłości, oraz na Kubie i Korei płn obecnie).

 

--Ideologia olimpizmu (patrz poniżej)

 

--etyka sportu: rywalizacja fair play (wywodzi się z antycznego olimpizmu, etyki rycerskiej, ideału dżentelmena): respektowanie przyjętych reguł, posłuszeństwo wobec decyzji sędziego, lojalność wobec zespołu, respektowanie zasady równych szans, niewykorzystanie ewentualnej przewagi losowej, spokojne przyjmowanie zarówno zwycięstwa jak i przegranej). Zagrożeniem dla fair play jest, m.in. doping i niesprawiedliwe sędziowanie.

 

--Etyka sędziowska. Wzgląd na sprawiedliwość werdyktu -- fundamentalny czynnik pracy sędziego. Niezależność sędziego sportowego w kontekście komercjalizacji sportu, zwłaszcza zawodowego.

 

--Etyczny wymiar sportu niepełnosprawnych (patrz poniżej). Zagadnienie niepełnosprawności

 

--estetyka sportu; np. teatralizacja widowiska sportowego: dramaturgia widowiska odbywającego się (niczym w teatrze) na wydzielonym od publiczności przestrzeni, wedle reguł (pewnego scenariusza), w którym uczestniczą określeni zawodnicy (niczym aktorzy) podziwiani przez widzów (publiczność).

 

--estetyczny wymiar niektórych dyscyplin (piękno w sporcie): gimnastyka, tai chi, taniec

 

--Antropologia sportu. Sport współczesny jako wyraz emancypacji ciała i cielesności. Nawiązanie do starożytnego kultu herosa. Ciało sportowca jako ideał, zaś status sportowca odpowiada statusowi bohatera.

 

 

2. Definicja sportu (nie-zawodowego) i kultury fizycznej i ich specyfika;

 

     Proponowana definicja sportu (nie zawodowego): 

 

Sport to cielesna aktywność człowieka, realizowana wedle określonych reguł, która poprzez fair play prowadzi do samodoskonalenia się. (Por Stanisław Kowalczyk, Elementy filozofii i teologii sportu. KUL 2002, s. 18.)

 

    Proponowana definicja kultury fizycznej (wedle Ustawy o kulturze fizycznej z 1966r.):

 

Kulturą fizyczną jest wiedza, wartości, zwyczaje, działania podejmowane dla zapewnienia rozwoju psychofizycznego, wychowania, doskonalenia uzdolnień i sprawności fizycznej człowieka, a także dla zachowania oraz przywrócenia jego zdrowia. (W: Kowalczyk, Elementy..,s. 20.)

 

---specyfika sportu w aspekcie podmiotowym: działalność która jest/może być

 

grą,

zabawą,

rozrywką,

rekreacją

hobby,

rywalizacją,

widowiskiem,

świętem (wydarzeniem),

uczestnictwem we wspólnocie,

zabiegiem higieniczno-medycznym,

kontaktem z przyrodą.

możliwością awansu społecznego

wyrazem przekonań politycznych

 

--różne wymiary sportu:

 

--sport w wymiarze aktywnym (uczestnictwo) i pasywnym (kibicowanie, uczestnictwo)

--sport w wymiarze indywidualnym i zespołowym,

--sport w wymiarze amatorskim i zawodowym.

--sport dla ludzi zdrowych i sport dla niepełnosprawnych

--duchowy i medytacyjny wymiar sportu (np. niektóry typy jogi, niektóre sztuki walki)

 

 

3. Modele kultury fizycznej

 

  1. Estetyczny (Grecja, Renesans, Współczesność). Piękno dynamiki ciała- Erotyzacja sportu (nagość), feminizacja sportu (od ubiegłego wieku), rytmika, harmonia, celowość, finezja, perfekcja, szybkość ruchu, zwinność, synchronizacja, zwłaszcza: taniec na lodzie, gimnastyka,
  2. Hedonistyczny. Przyjemność zmysłowa. Zabawa.
  3. Ascetyczny. (średniowiecze i deprecjacja ludzkiego ciała, joga). Powściąganie namiętności, samodoskonalenie się. Walka z własną słabością, zwłaszcza moralną (ćwiczenie charakteru).
  4. Higieniczny (współczesność). Warunek zachowania zdrowia (pomimo kontuzji)
  5. Sprawnościowy (Sparta, średniowieczne turnieje, Daleki Wschód). Sport jako element sztuki wojskowej
  6. Agonistyczny. Ucywilizowana forma walki i rywalizacji (zwłaszcza sporty walki (boks) i futbol, pomimo rozruchów i zniszczeń stadionów. Wentyl bezpieczeństwa dla nagromadzonej agresji i emocji; detonator i katalizator różnych form niedostatku, biedy, frustracji i niechęci. Sport a wojna (Turnieje rycerskie – pogranicze wojny i sportu); Santayana: „Sport jest liberalną formą wojny, pozbawioną przemocy i okrucieństwa”.
  7. Kulturowy (świadomość uczestniczenia w zjawisku kulturowym, np. ze względu na modę)

 

 

4. Idea Olimpizmu (Pierre de Coubertin, 1863-1937)

 

Starogreckie korzenie Olimpizmu

--Kalokagatia;

--Igrzyskom starogreckim towarzyszyły imprezy typu artystycznego (konkursy sztuki, turnieje poezji)

 

Wg. Karty Olimpijskiej:

 

Olimpizm jest filozofią życia, chwalącą i łączącą w zrównoważoną

całość jakość ciała, woli i umysłu. Łącząc sport z kulturą i edukacją,

olimpizm dąży do stworzenia sposobu życia opartego na radości z

wysiłku, wychowawczych wartościach dobrego przykładu i

poszanowaniu uniwersalnych podstawowych zasad etycznych.

 

Celem olimpizmu jest, aby sport służył harmonijnemu rozwojowi

człowieka, z wizją propagowania miłującego pokój społeczeństwa i

poszanowania ludzkiej godności

 

--Podstawową zasadą olimpizmu jest szlachetna rywalizacja i rozwijanie charakteru.

--Inne ważne funkcje humanistyczne olimpizmu: autokreacja człowieka, fair play, pokój, solidarność, współpraca międzynarodowa

 

5. Specyfika sportu zawodowego

 

--marginalizacja aspektu etycznego sportu;

--efektywność działań sportowych („wynik” dający się przełożyć na zysk finansowy) jako podstawowy wymiar sportu zawodowego

 

6. Specyfika sportu niepełnosprawnych.

 

--idea paraolimpiady

--sport jako możliwość szansy heroizmu i bohaterstwa dla osób kalekich

--społeczny wymiar sportu i kultury fizycznej dla osób niepełnosprawnych: emancypacja społeczna.